Makedonya nerededir?

Erdem Güneş

Dağılan Yugoslavya’dan geriye kalan 5 devlet, 90’lı yıllar boyunca tarihten ve haritalardan silinmiş gibiydi… Nerede oldukları, sınırlarının nerede başlayıp nerede bittiği, nasıl ayakta kalacakları muğlaktı. İçlerinde belki de tarihi en acı hikayelerle dolu olan Makedonya’nın hem tarihle hem komşularıyla olan hesabı yirmi birinci yüzyılın ilk on yılında da bitmedi. Bu kavga yüzünden bu soru hala güncelliğini koruyor. Makedonya’nın nerede olduğu Avrupa’nın orta yerinde duran bir soru işareti adeta. Şimdi dünya 10’lu yıllara girerken 20 yıllık devlet Makedonya’nın Yunanistan’la olan isim kavgası devam ediyor…

Bir yanda kendi ülkesi üzerinde toprak bütünlüğünü koruma amacı taşıdığını ileri süren Yunanistan, diğer yanda kendi devletinin ismine karar verebilme hakkı isteyen ama ‘sınırları zorlayan’ Makedonya. Avrupa Birliği’nin işi bu defa gerçekten zor! Geçtiğimiz ay AB Komisyonu Makedonya’nın AB üyeliği için müzakerelerin başlaması yönünde tavsiye kararı almıştı. Ancak Yunanistan, Makedonya Eski Yugoslavya Cumhuriyeti (FYROM) olarak tanıdığı ülkenin, müzakarelere Makedonya Cumhuriyeti ismiyle başlamasına izin vermeyeceğini, veto hakkını kullanacağını bildirdi. Bunun üzerine AB dışişleri bakanları isim anlaşmazlığının çözülmesi için müzakerelerin başlama tarihini ertelediklerini bildirdi. İspanya’nın dönem başkanı olacağı 2010 yılının ilk yarısında sorun çözülmeye çalışılacak. Ancak bu koşullarda çözüm pek de mümkün görünmüyor çünkü sorunun altında sadece bir isimden çok daha fazlası tarihsel, topraksal ve kültürel mirasın paylaşılamadığı bir sorun…

İsim Meselesi: Buzdağının görünen kısmı

İkinci Dünya savaşı sırasında Nazilere karşı verdikleri cesurca savaş sonrasında, Tito bu cesareti onurlandırmak amacıyla Makedonların milli kimliklerini tanıyıp, Sırbistan’dan bir kısmı ayırarak ‘Sosyalist Makedonya Cumhuriyeti’ni kurdu. Makedonya halkı 1991 yılında Yugoslavya’da savaş devam ederken bağımsızlığını ilan etti ve ilk defa bağımsız bir devlet kurdu. Ardından yaşanan gelişmeler ise sorunların başlangıcı oldu. Yunanistan kuzeyinde kurulan bu yeni devletten rahatsızdı. Ülkenin kurulduğu coğrafya, bayrağı ve adı Yunanistan’ı endişelendiriyordu. Çünkü Yunanistan’ın kuzeyinde yer alan bölgenin adı da aynıydı ve bu durum bir akraba devlet (kin state) paranoyası yaratmıştı. Üstelik sorun bununla kalmıyordu, ülkenin bayrağı Yunanistan’ın milli simgelerinden biri olan Vergina Güneşi’ydi. Bu sembol Büyük İskender’in babası 2. Philip’in Hanedanına aitti. Vakıa BM bu yeni devleti 225 sayılı kararla 8 Nisan 1993’te, Yunanistan’ın istediği gibi, FYROM adıyla tanıdı. Yunanistan ile bir geçici anlaşma yapıldı. Bu geçici anlaşmanın şartlarından biri: Ülkenin bayrağının değişmesiydi, Makedonya bu isteği kabul ederek 16 ışınlı Vergina Güneşi’nin farklı bir formunu kullanarak bugünkü bayrağını kabul etti. Bundan sonra yapılan uluslararası anlaşmalarda Türkiye ve NATO’ya üye diğer bazı devletler belgelere düştükleri çekincelerle Makedonya’yı kendi anayasal ismi ile tanıdıklarını bildirdiler. 2004  yılında ABD de ülkeyi resmen Makedonya olarak tanıdığını ilan etti.  Yunanistan ise 1995 yılında FYROM’u tanıdığını bildirdi fakat kuruluşuyla birlikte sürekli itirazcı olarak Makedonya’nın kendi ülkesindeki Makedonya bölgesiyle aynı ismi taşıdığını, oysa FYROM halkının Slav olduğunu ve Yunanistan tarihinde yer alan antik Makedonyalılar ile hiçbir ilgileri olmadığını, Yunanistan’ın tarihi mirası olan Makedonya’nın haksız bir şekilde bu devlet tarafından gasp edildiğini, bunun toprak talebini de yanında getireceğini savundu. Buna kanıt olarak da Makedonya’nın okullarındaki mevcut müfredat ders kitaplarında kendilerini antik Makedonya olarak tanıtmalarını, çeşitli düzeylerdeki Makedon yöneticilerinin ‘Birleşmiş Makedonya’ adı altında Kosova, Bulgaristan ve Yunanistan’ı kapsayan bir coğrafyada irredentist ve provokatif politikalar güttüğünü öne sürdü. Buna verdikleri en somut örnek ise Makedonya başbakanının Selanik’i de kapsayan ‘Büyük Makedonya’ heykeli önünde çelenk bırakır fotoğrafı gösterildi. Tüm bu sebepler ışığında Yunanistan’ın güncel talepleri, ülkenin kuzeyindeki Makedonya’yı refere etmeyecek başka bir ismin FYROM ve Makedonya Cumhuriyeti isimleri yerine kullanılması, ‘Makedonya’nın Yunan halkının coğrafi ve tarihi mirasını gasp etmeyi’ bırakması, BM nezdindeki bir çözüm için işbirliği yapması…

Makedonya’nın konuyla ilgili resmi söylemi ise Yunanistan’ın ‘irrasyonel’ isteklerini uluslararası toplum, BM, AB ve NATO ekseninde egale edebilme amacını  taşıyor. Yunanistan’ı 13 Eylül 1995 tarihli BM geçisi anlaşmasını ihlal etmekle suçluyor. Bu kararda Yunanistan FYROM olarak tanıdığı Makedonya’nın uluslararası örgütlere katılımına engel olmayacağını kabul etmişti… Ayrıca Makedonya kültürü, kimliği ve aidiyetlerinin güney komşusu tarafından saldırıya uğradığını iddia ediyor. Tarihteki Makedonya ile Yunanistan’ın sahip çıktığı gibi bir bağlarının olmadığını ancak Makedon kimliğinin yalnızca bu demek olmadığını öne sürüyorlar. Toprak talebinin ise söz konusu olmadığı vurgulanıyor. Ancak Yunanistan bu sözlere fazla kulak asmıyor çünkü resmi söylemin aldatıcı olduğunu savunuyor, inandırıcı olması için de önce ismin değişmesi gerektiğini savunuyor.

Uzlaşma çabaları sonuçsuz

Konuyla ilgili uzlaştırma çabaları ise bu zamana kadar hiçbir sonuç vermedi. Yunanistan Makedonya’dan ismini Yukarı Makedonya olarak değiştirmesini istediyse de bu teklifi kabul görmedi. Makedonya ise ‘çift formül’ ile Yunanistan ile ilişkilerinde Makdeonya Üsküp Cumhuriyeti ismini, uluslararası belgelerde

Makedonya ismini kullanabileceğini söyledi fakat bu defa Yunanistan bunu kabul etmedi. Son olarak Makedonya dıişleri bakanı Kasım ayında iktidara gelen Papandreu hükümetinden önceki Karamanlis hükümetine, konuyu tarihçilerin oluşturacağı tarafısz bir kurula bırakmayı önerdi ancak bu istek de Atina tarafından reddedildi. İki taraf da karşılıklı olarak taviz vermeme politikasına devam ediyor. İki taraf da Birleşmiş Milletler çatısı altında bir sonuca varılmasını bekliyor. Ancak iki tarafın da buradan bekledikleri bambaşka.

Yunanistan isim sorununun çözülmesi halinde Makedonya’nın AB üyeliğini destekleyeceğini açıklamıştı. Yunanistan’ın son dönem dış politikası  sorunları AB ekseninde çözmek üzerine kurulu, aynı politikayı  Türkiye ile ilişkilerinde de gözlemleyebiliyoruz. Öte yandan BM’ye üye 127 ülke Makedonya Cumhuriyeti ismini tanırken, Almanya, Fransa, İtalya, Belçika gibi önde gelen AB ülkeleri FYROM adını tanıyor.  İlginç bir şekilde Yunanistan Makedonya’da en fazla yatırıma sahip ülke olarak görülüyor.


Advertisements

One response to “Makedonya nerededir?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s